Mann'ın Beyazmeleği

Mann'ın Beyazmeleği (Pieris mannii), Pieridae (Beyazlar ve Sarılar) familyasının Pierinae alt familyasına ait; ilk bakışta yaygın Küçük Beyazmelek ile kolayca karıştırılan, ancak biyolojisi, habitat seçimi ve ince kanat geometrisiyle ondan ayrılan kayaçıl bir türdür. Güney Avrupa, Balkanlar ve Anadolu'nun dağlık boğazları ile kalkerli kanyonlarını mesken tutar. Ege'nin iç kısımlarında derin kanyon sistemlerine, dik kayalık vadilere ve sıcak kireçtaşı yamaçlarına ev sahipliği yapan Uşak coğrafyası, türün dar ve özelleşmiş ekolojik isteklerini eksiksiz karşılar.

İlimizde fenolojisi ilkbahardan sonbahar başına kadar uzanır; mikroklima ve rakıma bağlı olarak nisan sonundan ekim başına kadar yılda 2 veya 3 kuşak verir. İlk kuşak mayıs ayında, yaz kuşağı ise temmuz sonu ve ağustos aylarında en taze bireylerle kayalık habitatlarda aktiftir. Tırtılları katı bir kayaçıl turpgil (Brassicaceae) uzmanıdır; kanyonların kireçtaşlı çatlaklarında, taş duvarlarında ve sarp yamaçlarında tutunan yabani acıtere / taşteresi türleri (özellikle Iberis sempervirens ve Iberis saxatilis) ile Alyssoides ve Cardamine türleriyle beslenir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu'nun dik kalker basamakları ve vadi yamaçları, Karahallı Clandras çevresindeki kayalık kanyon koridorları, Banaz Çayı vadisindeki sarp kireçtaşı yarıkları ile Sivaslı'nın kurak, kayalık dağ etekleri türün başlıca yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak Pieris rapae (Küçük Beyazmelek) ile büyük benzerlik gösterse de kritik detaylarla ayrılır:

• Kanat Üstü (Apikal Leke): Ön kanat apikalindeki (uç köşesindeki) siyah leke, P. rapae’deki gibi küçük ve dar üçgensi değildir; dış kenar boyunca belirgin şekilde aşağıya doğru uzanır ve dördüncü damara (M3/CuA1) kadar iner.

• Ön Kanat Orta Beneği: Ön kanat ortasındaki siyah benek, yuvarlak hatlı olmaktan ziyade karemsi, köşeli ve geniştir; genellikle kanat dış kenarına paralel uzanan damarla temas eder veya birleşir.

• Kanat Formu: Ön kanat dış kenarı daha yuvarlaktır ve kanat damarlanması P. rapae’ye kıyasla hafifçe daha belirgindir. Kanat açıklığı 38–46 mm civarındadır.

• Kanat Altı: Ön kanat ucu ve arka kanat alt yüzeyi açık sarı tonlarındadır; arka kanat altındaki siyah-gri pullanma daha homojen dağılmıştır.

• Ayrım Özeti: Bahçelerde ve tarlalarda değil, doğrudan kireçtaşlı dikey kayalıkların dibinde uçması; ön kanat ucundaki siyahlığın kenar boyunca belirgin biçimde aşağıya sarkması ve orta beneğin köşeli/karemsi formu Pieris mannii teşhisini kesinleştirir.

Uçuşu P. rapae’ye kıyasla daha alçaktan, doğrudan kayalık duvarların girinti ve çıkıntılarını takip eden, telaşsız ama çevik bir tempodadır. Açık tarım arazilerinden ve geniş düzlüklerden uzak durur; gün boyu dikey kalker bloklarının gölgesi ile güneşi arasında devriye atar. Isınmak veya dinlenmek için doğrudan beyaz kireçtaşı kayaların, taş duvarların veya kaya çatlaklarındaki bitkilerin üzerine konar. Kaya çatlaklarında açan yabani taşteresi, kekik, adaçayı ve sarı turpgil çiçeklerinin nektarından beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Yaz aylarında Ulubey Kanyonu'nun dik taşlık yollarında veya Clandras'ın kireçtaşı yarlarında dolaşırken, tarlalarda uçuşan beyaz kelebekleri değil, doğrudan dikey kaya duvarlarına teğet uçan beyazları takip edin. Kireçtaşı bir çıkıntıya konup kanatlarını açtığında, ön kanat ucundaki siyah lekenin dış kenar boyunca aşağıya doğru uzandığını ve ortadaki siyah beneğin köşeli/kare yapısını fotoğraflayarak Mann'ın Beyazmeleği'ni Uşak faunanıza güvenle kaydedebilirsiniz.