Lampides

Lampides (Lampides boeticus), Lycaenidae (Maviler) familyasının Polyommatinae alt familyasına ait; güçlü göç yeteneği, arka kanatlarındaki narin ipliksi kuyrukları ve alt yüzündeki karakteristik dalgalı krem-kahverengi zebra deseniyle tanınan kozmopolit bir türdür. Tropikal ve astropikal kuşak kökenli olup her yıl Akdeniz havzasından iç bölgelere doğru düzenli göç dalgaları oluşturur. Ege kıyı kuşağından İç Anadolu eşiğine uzanan sıcak vadileri ve zengin baklagil tarım alanlarıyla Uşak, bu hareketli göçmenin yaz başından geç sonbahara kadar ürediği ve yoğun popülasyonlar oluşturduğu önemli geçiş ve yerleşim alanlarındandır.

İlimizde fenolojisi göç hareketine ve sıcaklık birikimine bağlı olarak mayıs ayı ortasından kasım başına kadar uzanır; bu süreçte birbirini takip eden 2 ila 3 kuşak verir. Popülasyonun en yüksek birey sayılarına ulaştığı ve en taze gözlemlendiği pencere ağustos, eylül ve ekim aylarıdır. Tırtılları katı bir baklagil (Fabaceae) tohum kapsülü uzmanıdır; tırfıl/üçgül (Trifolium), geven (Astragalus), burçak (Lathyrus), fiğ (Vicia), taşyoncası (Melilotus), ada yoncası (Medicago) ile kültür baklagillerinden bezelye, fasulye ve baklanın çiçek tomurcukları ve genç baklalarının (meyvelerinin) içine girerek tohumlarla beslenir. Larvalar karıncalarla (Camponotus, Lasius, Formica) gelişmiş bir mirmekofil ilişki yürütür. Uşak'ta özellikle Banaz ve Sivaslı ovalarındaki baklagil ekili tarla sınırları ve sebze bahçeleri, Ulubey Kanyonu tabanındaki güneşli ve nemli dere boyu vejetasyonu, Karahallı Clandras çevresindeki çiçekli teraslar, Dokuzsele Çayı boyunca uzanan sıcak vadi yamaçları ile Göğem Göleti civarındaki güneşli çayırlık açıklıklar türün başlıca yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak arka kanat formu ve kanat altı kamuflajıyla sahada tek bakışta tanınır:

• Kanat Üstü (Eşeysel Dimorfizm): Erkeklerde kanat üstü parlak menekşe mavisidir; kanat zeminine dumanlı/isli bir gri-mavi ton eşlik eder. Dişilerde ise kanat üstü koyu çikolata kahverengisi olup kanat tabanından dışa doğru yayılan metalik menekşe-mavi pullanma taşır. Kanat açıklığı 24–34 mm civarındadır.

• Kuyruk Yapısı: Arka kanatların anal köşesinde belirgin, narin, ipliksi siyah-beyaz birer kuyruk uzantısı yer alır.

• Göz Benekleri: Kuyrukların hemen dibinde, parlak metalik turkuaz-yeşil pullarla çevrili iki adet iri, kadifemsi siyah göz beneği bulunur.

• Kanat Altı (Kritik Teşhis Anahtarı): Zemin açık sütlü kahverengi/bej tonlarındadır; kanat boyunca enine uzanan düzenli, dalgalı, dar beyaz çizgiler ve şeritler (zebra benzeri kırma desen) yer alır. Arka kanat altındaki dış kenara paralel uzanan düzgün beyaz bir şerit bulunur.

• Akraba Tür (Leptotes pirithous - Çizgili Mavi) Ayrımı: L. pirithous türünde kanat altındaki açık renkli çizgiler daha parçalı, mermersi ve düzensizdir; arka kanat altında boydan boya uzanan o net beyaz altkenar bandı bulunmaz. Ayrıca Lampides boeticus biraz daha iri ve belirgin şekilde daha uzun kanat formuna sahiptir.

• 

Uçuşu çok hızlı, yere yakın, düz hatlı ve mermi gibidir; göçmen karakterine uygun olarak rüzgâra karşı dirençli bir manevra kabiliyeti sergiler. Çiçeklerin veya baklagil yapraklarının üzerine konduğu anda kanatlarını hemen dikey olarak kapatır. Konar konmaz arka kanatlarını ritmik olarak birbirine sürterek kılcal kuyruklarını ve kuyruk dibindeki yalancı göz beneklerini hareket ettirir; bu davranış avcı kuş ve kertenkelelerin dikkatini hassas baş bölgesinden kanat ucuna çekerek hayatta kalmasını sağlar. Yonca, yabani kekik, lavanta, devedikeni, nane ve sarı papatyagillerin nektarından yoğun olarak beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Ağustos sonu veya eylül aylarında Banaz ya da Sivaslı'daki çiçek açmış yonca tarlalarının kıyılarında ya da bahçe sınırlarında yürürken çiçeklerin üzerinde seri hareketlerle nektar emen kelebekleri izleyin. Mor yonca çiçeğine tünemiş, kanat altı sütlü kahverengi dalgalı çizgilerle kaplı, arkasındaki incecik kuyruklarını sürekli yukarı-aşağı titreten bu zarif Akdeniz seyyahını güneşli bir öğleden sonra çok detaylı makro karelerle arşivinize ekleyebilirsiniz.