Kutsal Mavi

Kutsal Mavi (Celastrina argiolus), Lycaenidae (Maviler) familyasının Polyommatinae alt familyasına ait; ilkbaharın en erken beliren mavilerinden biri olan, ağaç ve çalı katmanına olan bağımlılığıyla çayırlık mavilerinden ayrılan narin bir türdür. Palearktik, Nearktik ve Oryantal bölgelere yayılan bu geniş coğrafyalı kelebek; orman açıklıkları, dere boyu korulukları, nemli kanyon tabanları ve zengin çalılık alanlarda yaşam sürer. Ege havzasından İç Anadolu'ya geçişte dağlık meşe-çam ormanları ve nehir vadileri barındıran Uşak coğrafyasında, ilkbahardan sonbahara kadar ağaç taçları ve çalı boylarında düzenli koloniler halinde gözlemlenir.

İlimizde fenolojisi ilkbahardan sonbahar başına kadar uzanır; mikroklima ve rakıma bağlı olarak nisan başından eylül sonuna kadar yılda 2 veya 3 kuşak verir. İlkbahar kuşağı nisan ve mayıs aylarında, yaz kuşağı ise temmuz ve ağustos aylarında arazide aktiftir. Birçok mavi türünün aksine otsu baklagillere değil, çalı ve ağaç formundaki çok yıllık bitkilere bağımlıdır; polifag bir beslenme stratejisi sergiler. İlkbahar kuşağı larvaları başta sarmaşık türleri (Hedera helix), akdiken / cehri (Rhamnus), çakal eriği (Prunus spinosa) ve meşe (Quercus) tomurcuklarıyla beslenirken; yaz kuşağı larvaları sarmaşık çiçekleri, böğürtlen (Rubus) ve orman sarmaşıkları üzerinde gelişimini tamamlar. Larvalar karıncalarla gevşek bir mirmekofil ilişki kurar. Uşak'ta özellikle Banaz Çayı boyunca uzanan çalı ve ağaçlık nemli vadiler, Ulubey Kanyonu tabanındaki dere boyu söğütlük ve çalılıkları, Murat Dağı'nın alçak ve orta yükseltilerindeki meşe-çam ormanı açıklıkları, Göğem Göleti çevresindeki nemli koruluk kenarları ile Karahallı Clandras Köprüsü çevresindeki nehir yatağı koridorları türün başlıca yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak parlak açık gümüşi mavisi ve kanat altındaki narin minik benek dizilimiyle tanınır:

• Kanat Üstü (Eşeysel Dimorfizm): Erkeklerde kanat üstü parlak leylak/gümüş mavisidir; kanat dış kenarında yalnızca çok ince siyah bir çizgi uzanır. Dişilerde ise aynı parlak açık mavi zemin üzerinde, özellikle ön kanadın ön ve dış kenarını çevreleyen geniş, koyu kahverengi-siyah bir kenar bandı yer alır (yaz kuşağı dişilerinde bu koyu bant ilkbahar dişilerine göre daha geniştir). Kanat açıklığı 26–34 mm civarındadır.

• Kanat Altı (Kritik Teşhis Anahtarı): Kanat alt yüzeyi çok açık tebeşir beyazı veya buz mavisi/gümüşi açık gridir. Üzerinde hafifçe dağılmış, ufak, ince, çizgi benzeri minik siyah noktacıklar bulunur.

• Ayrım: Kanat altında kesinlikle hiçbir turuncu hilal, leke veya metalik halkalı göz beneği bulunmaz. Bu temiz, soluk buz beyazı zemin ve minik dağınık siyah noktalar, onu turuncu bantlı Polyommatus ve Aricia türlerinden anında ayırır.

Uçuşu yere yakın değil; çalı boyunda, ağaç taçları hizasında (1,5–4 metre yükseklikte), yumuşak, süzülen ve zarif manevralarla doludur. Güneşli sabah saatlerinde çalıların, böğürtlen yapraklarının veya sarmaşıkların üst yüzeyine konup kanatlarını yarı açık tutarak ısınır. Böğürtlen, mürver, lavanta, yabani gül ve sarmaşık çiçeklerinin nektarından beslenir; yaz sıcağında dere kenarlarındaki nemli kumlarda mineral emerken yer seviyesine indiği de görülür.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Nisan sonu veya mayıs başında Banaz Çayı yatağındaki ya da Göğem çevresindeki dere boylarında yürürken gözünüzü yerdeki otlardan kaldırıp çalı seviyesine (özellikle böğürtlen ve akdiken öbeklerine) çevirin. Çalıların üstünde adeta açık mavi bir kıvılcım gibi telaşsızca salınan, parlak yeşil bir yaprağın üzerine konduğunda açık gümüşi/buz beyazı kanat altındaki o minik, temiz siyah noktacıkları sergileyen Kutsal Mavi'yi doğal ışıkta sakin bir pozla kaydedebilirsiniz.