Küçük Zıpzıp Perisi

Küçük Zıpzıp Perisi (Coenonympha pamphilus), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait; minyatür yapısı, sıcak hardal sarısı kanat üstü ve ot diplerinden ayrılmayan dalgalı uçuşuyla Türkiye'nin ve Palearktik bölgenin en yaygın çayırlık kelebeklerinden biridir. Geniş bir ekolojik uyum yeteneğine sahip olan bu narin peri; taban çayırlıklarından dağ eteklerine, tarla kıyılarından kanyon sırtlarına kadar Uşak il genelinde en düzenli ve bol gözlemlenen türler arasında yer alır.

İlimizde fenolojisi neredeyse ilkbaharın başından sonbahar sonuna kadar kesintisiz devam eder; mikroklima ve rakım basamaklarına bağlı olarak nisan başından ekim sonuna (uygun ılık sonbaharlarda kasım başına) kadar 2 ila 3 kuşak verir. Arazide mayıs-haziran ve ağustos-eylül dönemlerinde çok yüksek birey sayılarına ulaşır. Tırtılları başta yumak otları (Festuca ovina, Festuca rubra), salkım otları (Poa pratensis, Poa annua), tavşanbıyığı (Nardus stricta) ve narin çayır otları (Agrostis) olmak üzere otsu buğdaygiller (Poaceae) ile beslenir; kışı küçük tırtıl evresinde ot diplerinde geçirir. Uşak'ta özellikle Banaz Çayı havzası boyunca uzanan çayırlıklar ve tarla sınırları, Ulubey Kanyonu çevresindeki plato ve vadi çayırları, Murat Dağı'nın eteklerindeki ve orta yükseltilerindeki otlaklar, Göğem Göleti civarındaki nemli çimenlik açıklıklar ile Sivaslı ve Karahallı çevresindeki köy meraları türün başlıca yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak küçük boyutu (kanat açıklığı 24–32 mm) ve kanat altı göz deseniyle teşhis edilir:

• Kanat Üstü: Açık kiremit sarısı, saman sarısı veya hardal turuncusu zeminlidir; dış kenarlar ince kül grisi/kahverengi bir bordürle çevrilidir. Ön kanat apikalinde silik, küçük siyah bir göz beneği seçilir.

• Kanat Duruşu: Neredeyse hiçbir zaman kanatlarını açık tutarak konmaz; yere veya ota indiği anda kanatlarını dikey olarak kapatır.

• Kanat Altı (Kritik Teşhis Anahtarı): Ön kanat altı parlak turuncu zeminlidir; ucunda beyaz gözbebekli, belirgin, sarı halkalı tek bir siyah göz beneği yer alır. Arka kanat alt yüzeyinin taban yarısı koyu kül grisi/kahverengidir; orta alanda düzensiz açık krem/beyazımsı bir bant uzanır. Dış kenara doğru olan açık kahve zemin üzerinde ise sıralı, silik, minik halkalı kör göz noktacıkları (veya açık benekler) dizilir.

• Akraba Tür (Coenonympha arcania - Funda Zıpzıp Perisi ve C. leander) Ayrımı: C. arcania türünde arka kanat altındaki göz benekleri çok iri, parlak ve siyah olup geniş beyaz bir kuşakla çevrilidir; C. pamphilus’ta ise arka kanat altındaki benekler çok daha küçük, silik ve geri plandadır.

• 

Uçuşu yere olağanüstü yakın, otların hemen birkaç santimetre üstünde seken, telaşsız, hafif ve zıpzıp gibi dalgalı bir ritimdedir (türe Türkçe adını veren uçuş karakteri budur). Rüzgârlı günlerde açık alanlarda savrulmamak için alçak otların arasına gizlenir. Sabahın erken saatlerinde ısınmak için ot saplarına tutunup kanatlarını kapalı tutarak güneşe yan açıyla durur (lateral güneşlenme). Karahindiba, yabani kekik, üçgül, çobançantası, düğünçiçeği ve sarı papatyagillerin nektarından yoğun şekilde beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

İlkbahar veya yaz aylarında Banaz'ın köy yolları kenarındaki çimenliklerde ya da Ulubey'in açık meralarında yürürken ayak ucunuzdan kalkan minik sarımsı kelebekleri izleyin. Bir ot sapına tutunup kanatlarını sımsıkı kapattığında, ön kanat ucundaki o sarı halkalı tek siyah gözü ve arka kanat altındaki kül grisi zemin üzerinde uzanan açık renkli kuşağı kadrajınıza alarak Küçük Zıpzıp Perisi teşhisini netleştirebilirsiniz.