Küçük Esmerboncuk

Küçük Esmerboncuk (Lasiommata megera), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait; güneşle kavrulan çıplak taşlık yamaçları, kuru taş duvarları, kireçtaşlı patikaları ve harabeleri mesken tutan en tipik kayaçıl türlerden biridir. Akraba orman esmerlerinin gölge düşkünü karakterinin tam aksine, doğrudan gün ışığını ve sıcak taş zeminleri tercih eder. Ege kıyılarından İç Anadolu bozkırına geçişte zengin kanyon sistemlerine, kuru taşlık sırtlara ve kireçtaşı yarıklarına sahip olan Uşak coğrafyasında ilkbahardan geç sonbahara kadar son derece aktif ve yaygın popülasyonlar oluşturur.

İlimizde fenolojisi ilkbaharın erken aylarından sonbahar sonuna kadar kesintisiz uzanır; mikroklima ve rakıma bağlı olarak nisan başından kasım başına kadar yılda 2 veya 3 kuşak verir. İlk kuşak mayıs ayında, yaz-sonbahar kuşakları ise ağustos ve eylül aylarında en taze ve yoğun bireylerle arazide görülür. Tırtılları yabani buğdaygiller (Poaceae) ile beslenir; özellikle yumak otları (Festuca), salkım otları (Poa pratensis, Poa annua), çayır tırtılı otları (Dactylis glomerata) ve narin çayır otları (Agrostis) başlıca besin bitkileridir. Kışı tırtıl evresinde taş altlarında veya ot köklerinde geçirir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu'nun güneşli kalker yamaçları ve taşlık seyir patikaları, Karahallı Clandras çevresindeki kayalık ve kuru teraslar, Banaz Çayı vadisinin taşlık şevleri, Sivaslı'nın kurak kalker tepecikleri ile Murat Dağı'nın alçak güney yamaçlarındaki taşlık açıklıklar ve bağ duvarları türün başlıca habitatlarıdır.

Morfolojik olarak parlak turuncu zemin üzerindeki zengin kahverengi kafes deseni ve göz benekleriyle teşhis edilir:

• Kanat Üstü: Sıcak kiremit turuncusu / alev turuncusu zemin üzerinde koyu çikolata kahverengisi damarlar, zikzak çizgiler ve dama desenleri yer alır. Kanat açıklığı 36–46 mm civarındadır.

• Erkek Birey Ayrımı (Koku Çizgisi): Erkeklerin ön kanat üstünde, kanat tabanından merkeze doğru uzanan kalın, koyu kahverengi, kadifemsi ve eğik bir koku çizgisi (androconia) bulunur. Dişilerde bu koyu çizgi yoktur; desenler daha aydınlık, turuncu alanlar daha geniştir.

• Göz Benekleri: Ön kanat ucunda ortasında tek bir beyaz gözbebeği olan iri, net, siyah bir göz beneği yer alır. Arka kanat dış kenarında ise turuncu halkalar içinde sıralı 3–4 adet beyaz gözbebekli siyah göz beneği dizilir.

• Akraba Tür (Lasiommata maera - Büyük Esmerboncuk) Ayrımı: L. maera bireylerinde ön kanat üstündeki iri siyah göz beneğinin içinde neredeyse istisnasız çift beyaz gözbebeği (veya küçük bir uydu nokta) yer alır ve genel zemin rengi daha koyu, isli kahverengidir; L. megera’da ise ön kanattaki beyaz gözbebeği tektir ve kanat üstü çok daha homojen ve canlı alev turuncusudur. Kanat altı kül grisidir ve dalgalı ince kahverengi çizgilerle kaplıdır.

• 

Uçuşu yere çok yakın, seri, çevik, kesik ve sıçramalıdır. Erkekler çıplak taşlar, kuru toprak yollar veya güneşten ısınmış taş duvarlar üzerinde keskin bir bölge savunması sergiler; yanından geçen diğer kelebekleri havaya fırlayarak kovar ve aynı taşın üzerine geri döner. Güneşlenirken kanatlarını tamamen yatay düzlemde açarak çıplak kireçtaşı kayaya veya toprağa yapışır. Yabani kekik, ballıbaba, hindiba, karahindiba, devedikeni ve yonca çiçeklerinin nektarından beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Eylül veya ekim aylarında Ulubey Kanyonu'nun taşlık gezi patikalarında ya da Clandras çevresindeki kuru taş duvar kenarlarında yürürken ayak ucunuzdaki açık renkli kayalara bakın. Adımınızla taştan havalanıp havada turuncu bir kavis çizerek az ilerideki güneşli bir kayaya konan ve kanatlarını tamamen düz açarak öğle güneşini emen bu turuncu-esmer nöbetçiyi, ön kanadındaki tek beyaz gözbebeğini odaklayarak kolayca kadrajlayabilirsiniz.