Küçük Beyazmelek

Küçük Beyazmelek (Pieris rapae), Pieridae (Beyazlar ve Sarılar) familyasının Pierinae alt familyasına ait; dünya genelinde en geniş yayılışa sahip, ekolojik toleransı en yüksek ve tarımsal peyzajlardan doğal ekosistemlere kadar her habitata uyum sağlayabilen kelebek türlerinden biridir. Palearktik kökenli olup hemen hemen tüm kıtalara yayılmış olan bu dayanıklı tür; Uşak genelinde kanyon tabanlarından Murat Dağı’nın yüksek yaylalarına, bağ-bahçelerden şehir merkezindeki parklara kadar tüm rakım basamaklarında ilin en bol ve kesintisiz gözlemlenen kelebeklerindendir.

İlimizde fenolojisi neredeyse don olaylarının bittiği andan kış başlangıcına kadar devam eder; mikroklima ve rakıma bağlı olarak mart ayından kasım sonuna kadar kesintisiz 3 ila 4 kuşak verir. Arazide nisan-mayıs ve temmuz-eylül dönemlerinde çok yüksek birey sayılarına ulaşır. Tırtılları katı bir turpgil (Brassicaceae) ve kaparigiller (Capparaceae) uzmanıdır; hem kültür lahanası, turp, kolza, brokoli ve hardal gibi tarım ürünleriyle hem de yabani hardal (Sinapis arvensis), sarıot (Sisymbrium), yabani taşteresi (Alyssum) ve yabani tere türleriyle beslenir. Uşak'ta özellikle Banaz ve Sivaslı ovalarındaki tarım arazileri ve sebze bahçeleri, Ulubey Kanyonu çevresindeki açık bozkır ve vadi tabanları, Dokuzsele Çayı boyunca uzanan çayırlıklar, Murat Dağı eteklerindeki köy meraları ve orman açıklıkları ile Karahallı çevresindeki bağlık alanlar türün kesintisiz ürediği başlıca sahalardır.

Morfolojik olarak orta boyutu (kanat açıklığı 38–48 mm) ve kanat lekelerinin yapısıyla akrabalarından ayrılır:

• Kanat Üstü: Mat tebeşir beyazı zemin üzerindedir. Ön kanat apikalinde (uç köşede) grimsi-siyah, küçük ve dar üçgensi bir köşe lekesi yer alır (bu koyu leke kanat dış kenarı boyunca aşağıya doğru fazla uzanmaz).

• Eşeysel Fark: Erkeklerde ön kanat ortasında tek bir yuvarlak gri-siyah benek yer alırken; dişilerde iki adet belirgin siyah benek bulunur. Arka kanat üst ön kenarında da her iki eşeyde küçük koyu bir leke yer alır.

• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzeyi ve ön kanat ucu açık sarı/limon sarısı tonlarındadır; üzerinde hafif, ince grimsi tozlanma serpilidir. Kanat altında hiçbir yeşil-mermersi blok veya koyu damar çizgisi bulunmaz.

• Akraba Tür (Pieris brassicae - Büyük Beyazmelek ve Pieris mannii) Ayrımı: P. brassicae belirgin şekilde daha iridir (55–65 mm) ve ön kanat ucundaki siyah leke çok daha koyu, hilal şeklinde derine ve dış kenar boyunca aşağıya uzanır. P. mannii türünde ise ön kanat apikal lekesi daha aşağıya sarkar ve kanat ortasındaki siyah benek daha köşeli/karemsi yapıdadır.

• 

Uçuşu yere yakın, telaşsız, sürekli yön değiştiren hafif dalgalı bir tempodadır. Gün boyu açık alanlarda durmaksızın çiçek arayarak devriye atar. Karahindiba, yonca, yabani kekik, lavanta, devedikeni ve peygamber çiçekleri başta olmak üzere nektar veren hemen her çiçeği ziyaret eder; yaz sıcağında dere kenarlarındaki ıslak çamurlarda su ve mineral emerken toplu gruplar halinde de gözlemlenebilir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Bahar veya yaz aylarında Banaz Çayı kıyısındaki tarla sınırlarında ya da Ulubey'in bağ yollarında beyaz kelebekler uçuşurken boyutlarına ve ön kanat uçlarındaki siyah lekeye dikkat edin. Ön kanat ucundaki siyahlığın tırnak ucu kadar küçük kaldığı ve erkeğinde tek, dişisinde çift siyah beneğin yer aldığı bu zarif beyazı, mor bir yonca veya sarı bir karahindiba çiçeği üzerinde beslenirken çok rahat kadrajlayabilirsiniz.