Küçük Ateş Güzeli

Küçük Ateş Güzeli (Lycaena thersamon), Lycaenidae (Bakırlar/Maviler) familyasının Lycaeninae alt familyasına ait; alev kırmızısı parlak kanat üstü, erkeklerdeki menekşe/mor ışıltı ve arka kanadındaki narin kuyruk uzantısıyla cinsi içindeki en alımlı türlerden biridir. Güneydoğu Avrupa, Anadolu, Levant ve Orta Asya'ya kadar uzanan yayılışında nemli dere boylarını, sulak çayırlıkları, tarla sınırlarını ve kanyon tabanlarını tercih eder. Ege havzasından İç Anadolu stepine geçişte zengin nehir yataklarına ve tarımsal çayırlıklara sahip olan Uşak coğrafyasında düzenli ve sağlıklı popülasyonlar oluşturur.

İlimizde fenolojisi ilkbahardan sonbahar ortalarına kadar uzanır; mikroklima ve rakıma bağlı olarak nisan sonundan ekim başına kadar yılda 2 veya 3 kuşak verir. İlk kuşak mayıs ayında, yaz kuşağı ise temmuz ve ağustos aylarında en yoğun bireylerle arazide aktiftir. Yaz kuşaklarında (özellikle ikinci ve üçüncü nesilde) arka kanattaki kuyruk uzantısı ilkbahar kuşağına göre çok daha belirgin, sivri ve uzundur (f. omphale formu). Tırtılları katı bir kuzukulağı ve madımak uzmanıdır; başta yabani kuzukulağı türleri (Rumex crispus, Rumex acetosella) ve çoban değneği / madımak (Polygonum aviculare) olmak üzere Polygonaceae (Karabuğdaygiller) familyasına ait alçak boylu otsu bitkilerle beslenir. Uşak'ta özellikle Banaz Çayı boyunca uzanan nemli çayırlıklar ve tarla sınırları, Ulubey Kanyonu tabanındaki dere yatakları, Dokuzsele Çayı çevresindeki sulak açıklıklar, Göğem Göleti civarındaki su kenarı çayırları ile Sivaslı ve Karahallı çevresindeki sulanan tarla boyları ve bahçeler türün başlıca yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak belirgin eşeysel dimorfizm sergiler ve arazide kanat formuyla hızla tanınır:

• Erkek Birey: Kanat üstü göz alıcı, parlak bakır kırmızısı / alev turuncusudur. Taze erkek bireylerde kanat üstü, eğik açıyla gelen güneş ışığı altında yoğun ve büyüleyici bir menekşe / mor parıltı (mor röfle) saçar. Ön kanat hücresinde küçük siyah benekler bulunur; dış kenar ince koyu bir bordürle çevrilidir.

• Dişi Birey: Kanat üstü mor parıltı taşımaz; sıcak turuncu zemin üzerinde hem ön hem arka kanatta belirgin, iri ve sıralı koyu kahverengi/siyah benek dizileri uzanır.

• Kuyruk Uzantısı: Her iki eşeyde de arka kanat anal köşesinde belirgin, ince bir diş/kuyruk uzantısı yer alır (özellikle yaz formu bireylerinde çok barizdir).

• Kanat Altı (Kritik Teşhis Anahtarı): Ön kanat altı açık portakal turuncusu olup siyah beneklerle kaplıdır. Arka kanat alt yüzeyi ise açık kül grisi / mavimsi-gri zeminlidir; dış kenar boyunca canlı, kesintisiz, geniş bir kiremit turuncusu / alev kırmızısı altkenar bandı uzanır.

• Akraba Tür (Lycaena phlaeas ve Lycaena dispar) Ayrımı: Yaygın Lycaena phlaeas (Büyük Bakırgüzeli) türünden arka kanadındaki belirgin kuyruk uzantısıyla, erkekteki o mor ışıltıyla ve kanat altındaki açık gri-mavimsi zemin üzerinde uzanan çok daha geniş turuncu kenar bandıyla kolayca ayrılır.

• 

Uçuşu yere son derece yakın, seri, çevik ve kesik manevralarla doludur. Yüksek boylu çalıların üstünden uçmak yerine doğrudan tabandaki nemli ot örtüsünün ve çamurlu patika sınırlarının birkaç santimetre üstünde vızıldar gibi hareket eder. Erkekler küçük bir çayırlık alanını veya bir su birikintisi kenarını sahiplenerek buradan geçen diğer kelebekleri sert manevralarla kovalar. Sabahın erken saatlerinde ve akşam serinliğinde çıplak nemli toprağa, çakıllara veya kuzukulağı yapraklarının üzerine konup kanatlarını yarı açık tutarak güneşlenir. Madımak, kuzukulağı çiçekleri, yonca, ballıbaba ve sarı papatyagillerin nektarından beslenir; yaz sıcağında dere kenarındaki ıslak kumlarda mineral emerken de sıkça görülür.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Yaz aylarında (özellikle temmuz ve ağustos) Banaz Çayı yatağındaki sulak tarla sınırlarında ya da Ulubey Kanyonu tabanındaki dere kenarı patikalarında yürürken yer seviyesindeki kuzukulağı ve madımak öbeklerini kontrol edin. Yerden fırlayıp alçak bir çakılın üzerine konan, arkasında incecik bir kuyruk taşıyan ve sabah güneşi vurduğunda alev kırmızısı kanatlarından göz kamaştırıcı mor bir ışıltı yansıtan Küçük Ateş Güzeli'ni vizörünüze alarak Uşak kelebek günlüğünüze çok estetik bir kare ekleyebilirsiniz.