Karagöz Mavisi

Karagöz Mavisi (Glaucopsyche alexis) — Uşak İli Tür Bilgi Notu

Karagöz Mavisi (Glaucopsyche alexis), Lycaenidae (Maviler) familyasının Polyommatinae alt familyasına ait; ilkbaharın erken müjdecilerinden biri olan, arka kanat altındaki zümrüt yeşili metalik pullanması ve ön kanat altındaki irice sıralı siyah benekleriyle tanınan seçkin bir türdür. Palearktik yayılışlı olan bu narin mavi; çalılık bozkırlar, çiçekli çayırlıklar, orman açıklıkları ve dere boyu şevlerini mesken tutar. Ege havzasından İç Anadolu stepine geçiş kuşağında yer alan Uşak’ın zengin baklagil florasına sahip kalkerli yamaçları, kanyon kıyıları ve vadi tabanları türün sağlıklı kolonilerine ev sahipliği yapar.

İlimizde fenolojisi katı bir ilkbahar döngüsüne dayanır; rakıma ve mikroklimaya bağlı olarak nisan başından haziran ortasına kadar yılda tek kuşak verir. Popülasyonun en taze, yoğun ve hareketli olduğu dönem mayıs ayıdır. Tırtılları katı bir baklagil (Fabaceae) uzmanıdır; başta tırfıl/üçgül (Trifolium), fiğ (Vicia), geven (Astragalus), burçak (Lathyrus), taşyoncası (Melilotus) ve sarıboya çalısı (Genista) olmak üzere yabani baklagillerin çiçek tomurcukları ve taze tohum kapsülleriyle beslenir. Larvalar karıncalarla (Formica, Camponotus, Lasius cinsleri) güçlü bir karşılıklı fayda (mirmekofil) ilişkisi sürdürür. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu'nun çiçekli taban ve yamaç çayırlıkları, Banaz Çayı boyunca uzanan zengin otlaklar, Karahallı Clandras Köprüsü çevresindeki nehir boyu açıklıkları, Göğem Göleti civarındaki nemli orman içi patika kenarları ile Murat Dağı'nın alçak eteklerindeki çayırlar türün başlıca habitatlarıdır.

Morfolojik olarak kanat altı deseni sayesinde arazide diğer mavilerden son derece net ve kolay biçimde ayrılır:

• Kanat Üstü (Eşeysel Fark): Erkeklerde kanat üstü parlak menekşe mavisidir; dış kenarda ince koyu kahverengi bir hat ve temiz beyaz saçaklar yer alır. Dişilerde ise kanat üstü koyu çikolata kahverengisi olup kanat tabanından dışa doğru dağılan değişken yoğunlukta mavi pullanma taşır. Kanat açıklığı 26–34 mm civarındadır.

• Kanat Altı (İmza Karakter - "Koca Karagözler"): Ön kanat alt yüzeyinde, hafif kavisli bir hat üzerinde dizilmiş oldukça iri, belirgin, beyaz halkalarla çevrili koyu siyah benek dizisi yer alır (türe Türkçe adını veren "karagöz" deseni budur). Bu benekler kanat tabanından kenara doğru belirgin şekilde büyür.

• Zümrüt Yeşili Pullanma: Arka kanat alt yüzeyinin tabanında ve gövdeye yakın yarısında, ışıkta göz alıcı şekilde parlayan yoğun turkuaz / metalik zümrüt yeşili pullar uzanır.

• Turuncu Beneklerin Yokluğu: Arka kanat altında hiçbir turuncu hilal veya kenar lekesi bulunmaz; arka kanat altındaki siyah benekler ön kanattakilere kıyasla çok daha ufak, silik hatta bazen tamamen kaybolmuş haldedir. Bu özellik onu Polyommatus ve Plebejus türlerinden anında ayırır.

• 

Uçuşu alçaktan, yere yakın, telaşsız ve çiçeklerin hemen üzerinde süzülen dalgalı bir tempodadır. Güneşli sabah saatlerinde ısınmak için çiçekli otların veya taşların üzerine konar; dinlenirken veya nektar alırken kanatlarını hemen dikey olarak kapatır. Fiğ, geven, yabani kekik, ballıbaba ve aküçgül çiçeklerinin nektarından yoğun şekilde beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Mayıs ayında Ulubey Kanyonu tabanındaki nemli çayırlıklarda ya da Karahallı Clandras çevresindeki dere boylarında yürürken, mor ve sarı çiçekli yabani baklagil öbeklerini tarayın. Çiçeğin üzerine inip kanatlarını dikey kapattığında, ön kanadındaki o iri kömür karası benekleri ve arka kanat dibinden fışkıran metalik zümrüt yeşili ışıltıyı gördüğünüz an, Karagöz Mavisi vizörünüzün merkezinde demektir.