Kara Murat

Kara Murat (Brintesia circe), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait; iri gövdesi, siyah-beyaz yüksek kontrastlı kanat deseni ve zarif süzülüşüyle yaz aylarının en heybetli orman ve vadi kelebeklerinden biridir. Palearktik kökenli olan bu tür, meşe ormanlarının açıklıklarını, taşlık ve çalılık yamaçları ile sıcak kanyon vadilerini tercih eder. Ege havzasından İç Anadolu stepine geçişte zengin meşe ve çam ormanı ceplerine sahip olan Uşak’ın derin kanyonları ve dağ etekleri, türün güçlü kolonileri için ideal habitatlar sunar.

İlimizde yılda tek kuşak verir; ergin bireyler haziran ayı ortasında kanatlanır ve eylül sonuna kadar arazide aktiftir. Popülasyonun en hareketli ve taze dönemi temmuz ve ağustos aylarıdır. Yaz ortasının en sıcak saatlerinde, doğrudan güneşten kaçınarak yaşlı ağaç gövdelerinin gölgesinde, kaya yarıklarında veya sık çalı diplerinde dinlenir (estivasyon benzeri serinleme davranışı sergiler). Tırtılları başta yumak otları (Festuca), bromlar (Bromus), salkım otları (Poa) ve yabani buğdaygiller (Poaceae) ile beslenir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu'nun meşelik ve kayalık yamaçları, Banaz Çayı vadisi boyunca uzanan meşe açıklıkları, Murat Dağı'nın alçak ve orta irtifadaki seyrek orman sınırları, Karahallı Clandras Köprüsü çevresindeki kayalık koruluklar ile Göğem Göleti civarındaki orman içi yollar türün en verimli yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak iri yapısı ve siyah zemin üzerindeki kesintisiz beyaz bandıyla arazide hızla tanınır:

• Kanat Üstü: Kömür karası / koyu kadifemsi siyah zemin üzerinde, ön kanattan arka kanada doğru kesintisiz devam eden geniş, temiz kar beyazı bir bant uzanır. Kanat açıklığı 65–75 mm'ye kadar ulaşır ve sahada bir orman perisi gibi belirgin bir silüet çizer.

• Göz Beneği: Ön kanat ucuna yakın bölgede, beyaz bandın bittiği sınırda küçük, silik siyah bir göz beneği yer alır.

• Kanat Altı (Mükemmel Kabuk Kamuflajı): Ön kanat altı üst yüzeye benzer şekilde siyah-beyazdır; ancak arka kanat alt yüzeyi kül-boz, kahverengi ve koyu çizgili mermersi bir ağ deseniyle kaplıdır. Bu desen yaşlı meşe kabuklarının dokusuyla neredeyse birebir örtüşür.

• Yakın Tür (Hipparchia fagi - Orman Meleği) Ayrımı: Brintesia circe, arka kanat altındaki o mermersi zemin üzerinde uzanan beyaz bandın çok daha keskin sınırlı, temiz ve kontrast olmasıyla; ayrıca kanat üstündeki beyaz bandın parçalı değil, tam ve geniş bir hat şeklinde inmesiyle benzer Satyrinae türlerinden kolayca ayrılır.

Uçuşu bir orman kuşu gibi ağırbaşlı, güçlü, dalgalı ve süzülmelerle doludur. Çoğunlukla meşe ve çam gövdelerine başı aşağıya dönük şekilde dikey konar ve kanatlarını tamamen kapatarak kabuk dokusunun içinde saniyeler içinde kaybolur. Meşe ağaçlarının gövdesinden sızan tatlı öz suları, fermente olmuş meyveler, nemli toprak mineralleri ile devedikeni, kekik ve böğürtlen çiçeklerinin nektarından beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Temmuz veya ağustos aylarında Ulubey Kanyonu'nun meşelik patikalarında ya da Banaz'ın orman kenarındaki açıklıklarında yürürken gözünüzü kalın meşe ağaçlarının gövdelerinden ayırmayın. Ayak sesinizle siyah-beyaz geniş kanatlarını açıp telaşsızca havalanan, havada birkaç daire çizdikten sonra karşıdaki bir ağacın gölgedeki kabuğuna baş aşağı yapışıp kanatlarını kapatan bu heybetli türü gördüğünüzde Kara Murat'ı Uşak envanterinize eklemişsiniz demektir.