İsli Bakır Güzeli

İsli Bakır Güzeli (Lycaena tityrus), Lycaenidae (Bakırlar/Maviler) familyasının Lycaeninae alt familyasına ait, hem açık çayırlıklara hem de serin yayla eteklerine uyum sağlamış zarif bir türdür. Cinsin klasik parlak alev kırmızısı üyelerinden farklı olarak, özellikle erkek bireylerdeki dumanlı/isli koyu zemin rengi ve eşeyler arasındaki çarpıcı görünüm farkıyla tanınır. Ege ile İç Anadolu arasındaki geçiş kuşağında yer alan Uşak’ın nemli vadi tabanları, dağ çayırları ve orman açıklıkları, türün yerel kolonileri için çok uygun yaşam alanları barındırır.

İlimizde rakım ve mikroklima koşullarına bağlı olarak yılda genellikle iki kuşak verir; ilk kuşak mayıs başından haziran sonuna, ikinci kuşak ise temmuz ortasından eylül ortasına kadar arazide aktiftir. Yüksek dağ zonlarında (özellikle Murat Dağı'nın üst kesimlerinde) bu döngü haziran-ağustos arasına sıkışan tek bir geniş kuşak haline gelebilir. Tırtılları başta kuzukulağı türleri (özellikle Rumex acetosa, Rumex acetosella ve Rumex scutatus) olmak üzere Polygonaceae (Karabuğdaygiller) familyasına ait otsu bitkilerle beslenir. Uşak'ta özellikle Murat Dağı'nın etekleri ve orta irtifadaki nemli çayırlıkları, Banaz Çayı havzasındaki su sızıntılı otlaklar, Göğem Göleti çevresindeki nemli açıklıklar ile Sivaslı çevresindeki sulak dere yatakları ve çayırlıklar türün başlıca biyotoplarıdır.

Morfolojik olarak yüksek eşeysel dimorfizm (cinsiyetler arası belirgin görünüm farkı) sergiler:

• Erkek Birey: Kanat üstü koyu isli kahverengidir; zemin üzerinde küçük siyah benekler yer alır. Arka kanat dış kenarında sadece birkaç silik turuncu hilal leke bulunur (klasik bakır kırmızısı zemin taşımaz).

• Dişi Birey: Kanat üstü erkeğe göre çok daha aydınlık ve renklidir; ön kanat parlak turuncu zemin üzerine net siyah beneklerle bezelidir. Dış kenar koyu kahverengi bir bordürle çevrilidir ve arka kanatta sıralı canlı turuncu hilaller dizilir.

• Kanat Altı (Teşhis Anahtarı): Her iki eşeyde de kanat altı açık grimsi-sarı veya açık bej tonlarındadır. Zemin üzerinde siyah, beyaz halkalı benekler düzenli dizilmiştir. En karakteristik özellik, arka kanat altı dış kenarı boyunca uzanan kesintisiz, canlı turuncu/kızıl altkenar bandıdır.

• Akraba Tür (Lycaena phlaeas - Küçük Ateşgüzeli) Ayrımı: L. phlaeas türünde arka kanat altı gri-boz olup turuncu şerit çok daha incedir ve ön kanat üstü her iki eşeyde de bakır kırmızısıdır; L. tityrus erkeğinin tamamen isli koyu kahverengi üst yüzeyi onu sahada anında ayrıştırır.

Uçuşu yere çok yakın, hızlı, çevik ve kesik manevralarla doludur. Genellikle alçak boylu otların, kuzukulağı yapraklarının veya nemli toprakların üzerinde dinlenir; kanatlarını yarı açık tutarak sabah güneşiyle ısınmayı sever. Kuzukulağı çiçekleri, yabani kekik, ballıbaba, aküçgül ve sarı çayır papatyalarının nektarından beslenir; sıcak günlerde su kenarındaki ıslak kumlarda mineral emerken de gözlemlenebilir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Haziran veya ağustos aylarında Murat Dağı'nın serin dere boylarındaki nemli çayırlıklarda ya da Banaz'ın sulak tarla sınırlarında dolaşırken, alçak otlar arasında yere yakın uçuşan küçük kelebekleri izleyin. Çiçeğe konduğunda açık sarımsı-bej kanat altındaki o canlı turuncu kenar bandını, havalandığında ise erkeğin dumanlı isli kahverengi, dişinin ise benekli alev turuncusu üst yüzünü yakaladığınızda İsli Bakır Güzeli kaydını netleştirmiş olursunuz.