Hatmi Zıpzıpı

Hatmi Zıpzıpı (Carcharodus alceae), Hesperiidae (Zıpzıplar) familyasının Pyrginae alt familyasına ait, tüylü ve tıknaz gövdesi, girintili çıkıntılı kanat kenarları ve mermersi kamuflaj deseniyle tanınan en yaygın zıpzıp türlerinden biridir. Geniş bir ekolojik hoşgörüye sahip olan bu dayanıklı tür; bozkırlardan tarla kenarlarına, bahçelerden kuru kanyon yamaçlarına kadar Uşak il genelinde son derece yaygın ve güçlü popülasyonlar oluşturur.

İlimizde fenolojisi oldukça uzundur; mikroklima ve rakıma bağlı olarak nisan başından ekim sonuna kadar 2 veya 3 kuşak verir. Arazide en yoğun gözlemlendiği aylar mayıs-haziran ile ağustos-eylül dönemleridir. Tırtılları başta yabani ebegümeci türleri (Malva neglecta, Malva sylvestris) ile hatmi / gülhatmi (Althaea officinalis, Alcea rosea) olmak üzere Malvaceae (Ebegümecigiller) familyasına ait otsu bitkilerle beslenir; larvalar yaprakları ipekle kıvırıp dikerek kendilerine korunaklı tüpler yapar. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu çevresindeki taşlık ve seyrek otlu step yamaçları, Banaz ve Sivaslı ovalarındaki tarla kenarları ve bahçeler, Dokuzsele Çayı boyunca uzanan nemli ruderal alanlar, köy yollarının şevleri ile Murat Dağı'nın alçak eteklerindeki açıklıklar türün başlıca yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak mermersi kahverengi dokusu ve şeffaf minik benekleriyle teşhis edilir:

• Kanat Üstü: Koyu kızıl-kahverengi, kül rengi ve gri tonlarının karışımından oluşan mermersi, ebruli bir desene sahiptir; kanat damarları ve enine koyu bantlar derinlik katar.

• Hiyalin (Şeffaf) Benekler: Ön kanat ucuna ve ortasına yakın bölgede küçük, cam gibi yarı saydam (hiyalin) beyaz benekler yer alır.

• Kanat Kenarı Saçakları: Kanat dış kenarları düzgün değil, hafif dalgalı/çentiklidir; saçaklar belirgin biçimde siyah-kahve ve beyaz damalıdır.

• Akraba Tür Ayrımı: Yakın akrabaları olan Carcharodus lavatherae (Mermer Zıpzıpı) veya Carcharodus orientalis (Şark Mermer Zıpzıpı) türlerinden farklı olarak, arka kanat alt yüzeyinde belirgin beyaz damarlar veya geniş açık renkli bloklar taşımaz; arka kanat altı tekdüze açık tarçın-kahverengi ve silik açık lekeli bir kamuflaj sunar. Ayrıca bacaklarında ve kanat tabanında belirgin tüy tutamları yer alır.

Uçuşu yere çok yakın, şimşek gibi hızlı, kesik ve serttir; uçarken havada koyu bir nokta gibi vızıldar. Dinlenirken veya güneşlenirken kanatlarını tamamen yatay düzlemde açarak çıplak toprağa, çakıllara veya sıcak taşların üzerine yapışır. Ebegümeci, kekik, devedikeni, yonca ve sarı kompozit çiçeklerin nektarından yoğun şekilde beslenir; sıcak yaz günlerinde dere kenarlarındaki nemli topraklarda mineral emerken de sıkça görülür.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Yaz aylarında köy yolları kenarında veya Ulubey'in bağ-bahçe sınırlarında boy atan pembe ve mor çiçekli yabani ebegümeci (Malva) öbeklerini kontrol edin. Yerden mermi gibi kalkıp birkaç metre ötedeki çıplak bir taşın ya da kuru yaprağın üstüne kanatlarını tamamen düz açarak yapışan, mermer desenli bu kahverengi zıpzıpı sabah güneşi taşları ısıtırken çok yakından fotoğraflayabilirsiniz.