Güney Kızılmeleği

Güney Kızılmeleği (Hipparchia senthes), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait, Doğu Akdeniz, Ege adaları ve Anadolu'nun batı/güney kesimlerine özelleşmiş kurakçıl ve kayaçıl bir türdür. Akdeniz iklim kuşağı ile İç Anadolu step geçişi arasında stratejik bir köprü oluşturan Uşak coğrafyasında, özellikle kireçtaşlı vadiler, kanyon sistemleri ve güneye bakan kurak taşlık yamaçlar türün karakteristik yaşam alanlarını oluşturur.

İlimizde yılda tek kuşak verir; ergin bireyler haziran ayı ortasından itibaren kanatlanır ve eylül sonuna (uygun mikroklimalarda ekim başına) kadar arazide aktiftir. Popülasyonun en taze ve yoğun dönemi temmuz ve ağustos aylarıdır. Yaz ortasının en yakıcı dönemlerinde, aşırı sıcaklardan kaçınmak için kanyonlardaki derin kaya çatlaklarına, taş kovuklarına ve meşe-ardıç çalılarının serin diplerine çekilerek günün en sıcak saatlerinde dinlenir (estivasyon davranışı sergiler). Tırtılları başta kurakçıl yumak otları (Festuca), salkım otları (Poa) ve kılçık otları (Stipa) olmak üzere yabani buğdaygiller (Poaceae) ile beslenir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu'nun dikey kalker duvarları ve kayalık yamaçları, Karahallı Clandras Köprüsü ve çevresindeki derin vadi kenarları, Banaz Çayı havzasındaki kurak kireçtaşı tepeleri ile Sivaslı'nın güneye bakan taşlık bozkır etekleri türün başlıca habitatlarıdır.

Morfolojik olarak belirgin kontrastı ve kusursuz taş kamuflajıyla dikkat çeker:

• Kanat Üstü (Kızıl-Turuncu Bant): Koyu isli kahverengi zemin üzerinde, türe adını veren geniş, canlı pas kırmızısı / kiremit turuncusu bir altkenar bandı uzanır. Bu sıcak renkli bant hem ön hem arka kanatta güçlü bir kontrast oluşturur.

• Göz Benekleri: Ön kanat üstündeki turuncu bant içinde iki adet iri, net siyah göz beneği yer alır (genellikle beyaz gözbebeklidir). Arka kanatta ise anal köşeye yakın bir adet daha küçük siyah göz beneği bulunur.

• Kanat Altı (Kayalık Kamuflajı): Arka kanat alt yüzeyi kül-boz, beyaz ve koyu kahverengi mermersi çizgiler ve zig-zag hatlarla bezelidir. Kanatlarını dikey olarak kapattığında, üzerine konduğu kalker ve traverten kaya dokusundan ayırt edilmesi neredeyse imkânsızdır.

• Yakın Tür (Hipparchia fatua ve H. mersina) Ayrımı: Kanat üstündeki pas kırmızısı/kiremit rengi bandın genişliği, parlaklığı ve ön kanattaki göz beneklerinin çevresini tamamen sarmasıyla benzer gri-kahverengi melek türlerinden ayrılır.

Uçuşu yere yakın, sert, kesik ve rüzgâra karşı oldukça çeviktir. Konmak için doğrudan güneşten ısınmış çıplak kireçtaşı kaya bloklarını, taşlık patikaları ve yaşlı meşe gövdelerini tercih eder; neredeyse hiçbir zaman yeşil yapraklar üzerine açık konmaz. Tehdit hissettiğinde kanatlarını hemen kapatır, güneşe dik açıyla eğilerek gölgesini küçültür ve taş çatlağına yaslanır. Devedikenleri, adaçayı, yabani kekik ve peygamber çiçeklerinin nektarından beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Temmuz ve ağustos aylarında Ulubey Kanyonu'nun kayalık gezi rotalarında veya Clandras çevresindeki kalker yamaçlarda yürürken gözünüz dikey kaya yüzeylerinde olsun. Ayak sesinizle çıplak taştan havalanıp havada turuncu-kahverengi parlak bir kavis çizerek birkaç metre ilerideki bir kayaya adeta "yapışan" ve kanadını kapattığı an taşla bir olan o kelebeği fark ettiğinizde, Güney Kızılmeleği'ni kadrajınıza almışsınız demektir.