Esmerperi

Esmerperi (Hyponephele lupinus), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait olup Akdeniz ve Ön Asya bozkırlarının kurak, taşlık ve güneş kavruğu yamaçlarına kusursuz uyum sağlamış tipik bir yaz türüdür. Ege ile İç Anadolu arasındaki karasal bozkır geçiş kuşağında yer alan Uşak’ın taşlık meraları, kalkerli vadileri ve seyrek çalılık yamaçları, türün güçlü ve yaygın popülasyonları için biçilmiş kaftandır.

İlimizde yılda tek kuşak verir; ergin bireyler haziran başından ağustos sonuna (uygun mikroklimalarda eylül başına) kadar arazide aktiftir. Popülasyonun en yüksek sayıya ulaştığı dönem temmuz ve ağustos aylarıdır. Yaz ortasındaki aşırı kuraklık ve yüksek sıcaklıklarda tür, taş gölgeliklerinde veya dikenli çalı diplerinde dinlenerek zaman zaman kısa süreli yaz durgunluğuna (estivasyon) girer. Tırtılları başta kurakçıl yumak otları (Festuca), salkım otları (Poa) ve kılçık otları (Stipa) olmak üzere yabani buğdaygillerle beslenir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu'nun dik ve taşlık yamaçları, Karahallı çevresindeki kurak kireçtaşlı vadiler, Banaz Çayı havzasındaki seyrek meşeli taşlık sırtlar ile Sivaslı çevresindeki güneşli bozkır otlakları türün temel yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak belirgin eşeysel dimorfizm gösterir ve yakın akrabası Hyponephele lycaon (Küçük Esmerperi) ile sahada sıkça karıştırılır:

• Erkek Bireyler: Kanat üstü koyu gri-kahverengidir. Ön kanat ucunda küçük siyah bir göz beneği bulunur. En kritik morfolojik özelliği, ön kanat üst ortasından çapraz geçen oldukça geniş, kesintisiz, kadifemsi ve koyu renkli koku çizgisidir (androconia). Bu koku bandı damarlarla kesilmeden geniş bir leke halinde uzanır.

• Dişi Bireyler: Kanat üstü daha açık kahverengidir; ön kanatta geniş, sıcak hardal sarısı/turuncu bir alan üzerinde alt alta dizilmiş iki adet iri, içi beyaz benekli siyah göz lekesi yer alır.

• Kanat Altı (Kamuflaj): Arka kanat alt yüzeyi kül rengi, kum sarısı ve gri tonlarında dalgalı mermersi çizgilerle bezelidir; dinlenirken kanatlarını kapattığında kalker taşlar ve kuru otlar üzerinde tamamen görünmez olur.

Uçuşu yere çok yakın, dalgalı, kesikli ve rüzgâra karşı çeviktir. Genellikle doğrudan güneş altındaki sıcak taşların veya çıplak toprağın üzerine konar; tehlike hissettiğinde fırlayıp birkaç metre ötedeki bir taşın dibine iner ve kanatlarını güneşe dik açıyla kapatarak gölgesini küçültür. Yabani kekik, ballıbaba, peygamber çiçeği ve devedikeni çiçeklerinden yoğun nektar alır.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Temmuz ve ağustos aylarında Ulubey Kanyonu'nun güneşle kavrulan taşlık patikalarında yürürken ayak ucunuzdan kalkan kahverengi kelebekleri izleyin. Çiçek üzerine veya sıcak bir taşa konduğunda, erkeklerde ön kanattaki o kalın kadifemsi koku şeridini, dişilerde ise çift göz beneğinin etrafını saran doymuş sarı halkayı fotoğraflayarak H. lycaon şüphesini eleyip türü kesinleştirebilirsiniz.