Erik Kırlangıçkuyruk

Erik Kırlangıçkuyruğu (Iphiclides podalirius), Papilionidae (Kırlangıçkuyruklar) familyasının en iri, en zarif ve estetik açıdan en göz alıcı türlerinden biridir. Geniş kanat açıklığı, süzülen asil uçuşu ve arka kanatlarındaki ince uzun uzantılarıyla bilinir. Meyve bahçeleri, çalılık vadi yamaçları ve orman açıklıklarına sıkı sıkıya bağlı olan bu tür, Ege ile İç Anadolu arasındaki bağ ve bahçe kültürüne sahip Uşak coğrafyasında oldukça güçlü popülasyonlar barındırır.

İlimizde rakım ve mikroklima farklılıklarına bağlı olarak yılda iki kuşak verir; ilk kuşak nisan ortasından haziran başına kadar, ikinci kuşak ise temmuz başından eylül ortasına kadar uçar. En yoğun ve taze bireyleri mayıs ve ağustos aylarında gözlemlenir. Tırtılları başta yabani erik/çakal eriği (Prunus spinosa), badem (Prunus dulcis), yabani alıç (Crataegus), kayısı, şeftali ve elma gibi gülgiller (Rosaceae) familyasına ait ağaç ve çalıların taze yapraklarıyla beslenir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu ve çevresindeki yabani bademli/alıçlı yamaçlar, Banaz Çayı vadisi boyunca uzanan geleneksel meyve bahçeleri, Karahallı çevresindeki dere boyları, Sivaslı'nın etekleri ile Göğem Göleti civarındaki koruluk açıklıkları türün en verimli yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak zarafeti, boyutu ve çizgili desenleriyle Türkiye faunasında benzersizdir:

• Zebra Çizgileri: Kanat üstü açık krem/fildişi beyazı (yaz kuşağında bazen hafif sarımsı) zemin üzerine ön kanatlardan aşağıya doğru inen dikey, paralel siyah-kül rengi kaplan/zebra şeritleriyle bezelidir. Kanat açıklığı 65–85 mm'ye kadar ulaşır.

• Uzun Kuyruklar: Arka kanatların anal ucunda ince, uzun, siyah ve ucu beyaz kılcal "kuyruk" uzantıları bulunur. Bu kuyruklar türün en belirgin silüet karakteridir.

• Yalancı Göz ve Hilaller: Arka kanatların alt ve üst iç köşesinde mavi halkalı, pas rengi/turuncu bir yalancı göz beneği; dış kenar boyunca ise koyu mavi hilal şeklinde pullar dizilir. Bu göz ve kuyruk kombinasyonu, kuş saldırılarını baş bölgesinden uzaklaştıran sahte bir hedef oluşturur.

• Ayrım: Yakın akrabası olan Papilio machaon (Kırlangıçkuyruk) ile karıştırılmamalıdır; P. machaon parlak sarı zeminli, daha köşeli siyah desenli ve daha kısa kuyrukluyken, I. podalirius açık fildişi zeminli, uzun dikey şeritli ve çok daha uzun kuyrukludur.

Uçuşu bir yırtıcı kuş gibi termalleri kullanarak süzülen, ağırbaşlı ve son derece kontrollüdür. Erkekler eş bulabilmek amacıyla tepelerin en yüksek noktalarında, kanyon sırtlarında veya belirgin kayalıklarda daireler çizerek devriye uçuşu (hilltopping) yapmayı çok sever. Leylak, böğürtlen, yabani erik, budleya ve mor devedikeni çiçeklerinin nektarına bayılır; rüzgârsız günlerde su kenarındaki ıslak kumlara mineral emmek için de iner.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Mayıs veya ağustos aylarında Ulubey Kanyonu'nun seyir terası civarındaki kayalık sırtları ya da Banaz'daki geleneksel meyve bahçelerinin kenarlarını tarayın. Tepe noktasındaki yüksek bir çalı veya badem dalına tünemiş, fildişi kanatlarını hafifçe aşağı sarkıtarak güneşlenen bu narin devi fotoğraflamak için rüzgârın durulduğu sabah saatleri en ideal zamandır. Bir sonraki tür için hangi türü çalışmak istersiniz?