Doğulu Esmergöz

Doğulu Esmergöz (Kretania eurypilus, eski adıyla Plebejus eurypilus), Lycaenidae (Maviler) familyasına ait olup Anadolu'nun kurak, yüksek ve taşlık dağ bozkırlarına sıkı sıkıya uyum sağlamış özel bir türdür. Karasal iklimin hüküm sürdüğü İç Ege ile İç Anadolu arasındaki dağlık platoda yer alan Uşak’ın taşlık dağ yamaçları, gevenlikleri ve kurak tepeleri tür için son derece elverişli biyotoplar sunar.

İlimizde rakıma bağlı olarak yılda tek kuşak verir; ergin bireyler mayıs sonundan temmuz ortasına kadar arazide aktif uçuşta kalır. Popülasyonun en hareketli dönemi çiçeklenmenin zengin olduğu haziran ayıdır. Tırtılları başta dikenli geven (Astragalus) türleri olmak üzere kurağa dayanıklı yabani baklagillerle (Fabaceae) beslenir ve karıncalarla karşılıklı faydaya dayalı (mirmekofil) ilişkiler geliştirir. Uşak'ta özellikle Murat Dağı’nın güneye bakan kurak, taşlık ve gevenli yamaçları, Banaz yaylalarının step açıklıkları, Sivaslı çevresindeki kalkerli tepeler ile Ulubey çevresindeki yüksek rakımlı bozkır cepleri türün ana habitatlarıdır.

Morfolojik olarak hem kanat üstü hem de kanat altındaki özgün desen kombinasyonuyla teşhis edilir:

• Kanat Üstü: Her iki eşeyde de zemin koyu çikolata kahverengisidir (mavi zemin bulunmaz). Kanat dış kenarları boyunca dizilen canlı, sıralı turuncu hilaller/lekeler belirgindir; dişilerde bu turuncu lekeler daha iri ve parlaktır. Saçakları düzensiz değil, temiz açık renklidir.

• Kanat Altı (Karakteristik Teşhis): Açık kül rengi-bej zemin üzerinde siyah beyaz halkalı benekler yer alır. Arka kanat altındaki dış kenar turuncu lekelerinin hemen ucunda, marjinal hatta yaslanan gümüşi-metalik parıltılı mavi/yeşil pullar (metalik gözler) bulunur.

• Ayrım: Benzer Aricia agestis (Çokgözlü Esmer) türünden, arka kanat altındaki metalik pullu gözlerin varlığıyla (Kretania/Plebejus karakteri) ve zemin renginin daha soğuk kül tonlarında olmasıyla kolayca ayrılır.

Uçuşu yere çok yakın, hızlı, alçak ve kesik manevralarla doludur. Şiddetli dağ rüzgârlarından kaçınmak için çoğunlukla geven yastıklarının, kekik çalılarının ve taşların hemen üstünden uçar. Yabani kekik, geven, adaçayı ve ballıbaba çiçeklerinin nektarını çok sever; sabah erken saatlerde taşların üzerine konup kanatlarını hafifçe açarak güneşlenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Haziran ayında Murat Dağı'nın gevenliklerle kaplı kurak taşlık sırtlarında yürürken, yer seviyesinde hızla uçup bir taşın ya da kekik öbeğinin üstüne konan kahverengi küçük kelebeklerin arka kanat altını dikkatle inceleyin; dış kenardaki turuncu beneklerin içinde o minik zümrüt/gümüş ışıltıyı gördüğünüzde Doğulu Esmergöz'ü vizörünüze almışsınız demektir.