Doğu Çayır Esmeri

Doğu Çayır Esmeri (Maniola telmessia), Nymphalidae familyasının Satyrinae alt familyasına ait olup Doğu Akdeniz ve Ege biyocoğrafyasına özgü (sub-endemik) en karakteristik esmer türlerinden biridir. Kıyı Ege'nin zeytinlikleri, makilikleri ve sıcak vadilerinde çok baskın olan tür; Gediz ve Büyük Menderes havzalarının kolları üzerinden iç kesimlere sokularak Uşak'ın güneyindeki korunaklı kanyon ve vadi sistemlerinde varlık gösterir.

İlimizde fenolojisi kurak Akdeniz iklim ritmine sıkı sıkıya bağlıdır; ergin bireyler mayıs ortasında uçmaya başlar ve ekim ayına kadar arazide kalır. Türün en çarpıcı biyolojik özelliği, yaz ortasındaki aşırı kuraklık ve kavurucu sıcaklarda (özellikle temmuz-ağustos döneminde) taş kovuklarında, serin kaya çatlaklarında veya sık çalı diplerinde hareketsiz kalarak yaz uykusuna (estivasyon) yatmasıdır; eylül başındaki ilk serinlikle birlikte çiftleşmek ve yumurtlamak üzere yeniden arazide yoğun şekilde görünür. Tırtılları başta yabani yumak otları (Festuca), salkım otları (Poa) ve bromlar (Bromus) olmak üzere buğdaygillerle beslenir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu'nun sıcak kireçtaşı yamaçları, Dokuzsele Çayı havzası, Karahallı Clandras çevresindeki makilik ve çalılık cepler ile güneye bakan kurak vadiler türün ana yaşam alanlarıdır.

Akrabası olan yaygın Çayır Esmeri (Maniola jurtina) ile morfolojik olarak çok benzerdir; ancak sahada şu kritik detaylarla ayırt edilir:

• Erkek Bireyler: Kanat üstü koyu çikolata kahverengisidir; ancak M. jurtina erkeğine kıyasla ön kanat ucundaki siyah göz beneğinin çevresindeki turuncu halelenme genellikle daha belirgindir. Erkeklerin ön kanadındaki eğik siyah koku çizgisi (androconia) daha dar ve keskindir.

• Dişi Bireyler: Kanat üstündeki turuncu/pas sarısı alan M. jurtina dişisine göre çok daha geniş, parlak ve homojendir; ön kanat ucundaki siyah göz beneği sıklıkla çift beyaz gözbebeği taşır ya da leke belirgin şekilde büyüktür.

• Kanat Altı: Arka kanat alt yüzeyi kül-boz ve sarımsı-kahverengi tonlarda dalgalı bir kamuflaj sunar; dinlenme halindeyken kuru otlar ve kalker kayalar arasında tamamen kamufle olur.

Uçuşu alçaktan, yavaş, dalgalı ve kesik zikzaklar halindedir. Güneşin en dik geldiği saatlerde doğrudan sıcaktan kaçarak meşe çalılıklarının, ardıçların veya kanyon kayalıklarının gölgeli kovuklarına sığınır. Sabah serinliğinde ve ikindide yabani kekik, adaçayı ve sarı bozkır çiçeklerinin nektarından beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Mayıs sonu veya eylül başında Ulubey Kanyonu tabanındaki çalılık patikalarda yürürken, gölgelik kaya diplerinden veya çalı aralarından havalanan esmerleri dikkatle izleyin. Dişi bireylerin ön kanat üstündeki o yaygın ve parlak altın-turuncu lekeyi netlediğinizde, Maniola jurtina ile olan ince sınır çizgisini yakalayıp Uşak için bu Doğu Akdenizli türü kayıtlara geçirebilirsiniz.