Diken Kelebeği

Diken Kelebeği (Vanessa cardui), Nymphalidae (Fırçaayaklılar) familyasına ait, kıtalararası göç yeteneğiyle bilinen ve dünyanın hemen her köşesinde bulunabilen en kozmopolit kelebek türüdür. Her ilkbaharda Kuzey Afrika ve Akdeniz havzasından yola çıkıp kuzeye doğru devasa göç dalgaları oluşturan bu dayanıklı tür, İç Ege ile İç Anadolu arasındaki göç koridorunda yer alan Uşak ilimizin her köşesinde düzenli ve bol miktarda gözlemlenir.

İlimizde göçmen dalgaların varlığına ve yerel üremeye bağlı olarak mart sonundan kasım sonuna kadar kesintisiz uçuşta görülebilir; ilkbaharda göçle gelen bireylerin ardından yaz ortasında ve sonbahar başında yerel kuşaklar çıkarak yılda 2–3 nesil verir. Tırtılları başta her türlü devedikeni (Carduus, Cirsium, Onopordum), ısırgan otu (Urtica), ebegümeci (Malva) ve enginar türleriyle beslenir; larvalar yaprakları ipekle birbirine örerek korunaklı yuvalar inşa eder. Uşak'ta habitat seçiciliği yoktur; Ulubey Kanyonu ve çevresindeki geniş bozkırlar, Banaz ve Sivaslı ovalarındaki tarım arazileri, Murat Dağı'nın en yüksek zirve yamaçları, köy bahçeleri, parklar ve yol kenarlarındaki devedikenlikler türün yoğun olarak toplandığı alanlardır.

Morfolojik olarak sıcak renk kombinasyonu ve kanat altı zenginliğiyle teşhis edilir:

• Kanat Üstü: Sıcak somon-pembe, pas turuncusu ve toprak tonlarındadır; ön kanat ucundaki siyah apikal bölgede net beyaz benekler yer alır. Arka kanat kenarına paralel uzanan bir sıra küçük siyah nokta bulunur. Kanat açıklığı 50–60 mm civarındadır.

• Kanat Altı: Olağanüstü bir mermersi kamuflaj desenine sahiptir; arka kanat altında zeytin yeşili, kahverengi ve beyaz ebru dokusunun üzerinde dizilen mavi gözbebekli, sarı halkalı yalancı göz benekleri yer alır.

• Ayrım: Yakın akrabası olan Vanessa atalanta (Atalanta) ile genel kanat üstü kızıl-turuncu zemin rengiyle; desen benzerliği taşıyan Vanessa virginiensis ile ise arka kanat altındaki 4-5 adet küçük göz beneğiyle (ikincisinde iki adet dev göz beneği bulunur) rahatça ayrılır.

Uçuşu son derece güçlü, hızlı ve keskin yön değiştirmelerle doludur; rüzgâra karşı bile yüksek irtifalarda uzun mesafeleri kat edebilir. Erkekler bölgeci davranışlar göstererek tepelerin açık zirvelerinde (hilltopping) devriye uçuşları yapar. Başta her türlü devedikeni olmak üzere adaçayı, yonca, leylak ve budleya gibi nektarca zengin çiçeklerin başından saatlerce ayrılmaz.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Yaz aylarında Murat Dağı zirve patikalarında veya Ulubey'in açık bozkırlarında açmış mor devedikeni başlarını kontrol edin. Üzerinde kanatlarını güneşe tamamen açmış beslenen erginleri hem üstten canlı somon rengiyle hem de kanatlarını dik kapatıp beslenirken o karmaşık mermersi kanat altı detaylarıyla çok yakından, kolayca fotoğraflayabilirsiniz.