Çokgözlü Esmer

Çokgözlü Esmer (Aricia agestis), Lycaenidae (Maviler) familyasına dahil olmasına rağmen her iki eşeyde de kanat üstünün mavi değil çikolata kahverengisi olmasıyla bilinen, Türkiye genelinde kurak ve yarı kurak habitatlara en iyi uyum sağlamış yaygın türlerden biridir. Ege’nin iç kesimleri ile İç Anadolu arasındaki step geçiş kuşağında yer alan Uşak’ın hem kanyon tabanlarında hem de açık tarla ve meralarında zengin popülasyonlar oluşturur.

İlimizde fenolojisi oldukça uzundur; iklim koşullarına ve rakıma bağlı olarak nisan başından ekim sonuna kadar 2 veya 3 kuşak halinde arazide aktif olarak uçar. Popülasyonun en hareketli olduğu aylar mayıs-haziran ile ağustos-eylül dönemleridir. Tırtılları başta turnagagası (Geranium) ve dönbaba (Erodium cicutarium) olmak üzere yabani Sardunyagiller (Geraniaceae) ve yer yer Cistaceae türleriyle beslenir. Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu çevresindeki taşlık ve seyrek otlu step yamaçları, Dokuzsele ve Banaz Çayı boyunca uzanan tarla sınırları, Sivaslı ve Karahallı'nın kurak meraları ile köy yollarının çiçekli şevleri türün başlıca yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak belirgin kahverengi-turuncu kontrastı ve kanat altı detaylarıyla teşhis edilir:

• Kanat Üstü: Hem erkek hem dişi bireylerde zemin tekdüze sıcak çikolata kahverengisidir. Her iki kanadın da dış kenarı boyunca canlı, hilal biçimli kesintisiz turuncu lekeler dizilir (dişilerde bu turuncu benekler daha iri ve parlaktır).

• Kanat Altı: Açık grimsi-bej (dişilerde daha kahvemsi) zemin üzerinde siyah beyaz halkalı benekler ve dış kenarda yine belirgin turuncu benek dizisi yer alır.

• Kritik Cins Ayrımı: Ön kanat altı orta hücresinde siyah beneğin bulunmayışı (Aricia cinsi özelliği), onu kahverengi dişi Polyommatus (örneğin Polyommatus icarus dişileri) bireylerinden ayırmada en temel anahtardır.

• Yakın Tür (Aricia artaxerxes) Ayrımı: Dağlık formlara kıyasla kanat üstü turuncu benek dizisinin ön kanatta da eksiksiz ve güçlü şekilde devam etmesi A. agestis teşhisini güçlendirir.

Yere oldukça yakın, seri ve zikzaklı uçar. Güneşlenirken kanatlarını "V" şeklinde veya tamamen açık tutarak kuru toprak, taş ve alçak bitki yaprakları üzerine konar. Yabani kekik, ballıbaba, korunga ve papatyagillerin nektarından yoğun şekilde beslenir.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

İlkbahar ve yaz aylarında Ulubey Kanyonu sırtlarında veya tarlalara giden toprak yolların kenarındaki alçak dönbaba öbeklerini kontrol edin; yer seviyesinde uçup hemen bir taşın üstüne konarak kanatlarını güneşe açan o minik, etrafı turuncu çerçeveli kahverengi kelebek Çokgözlü Esmer'in ta kendisidir.