Çokgözlü Amanda

Çokgözlü Amanda (Polyommatus amandus), Lycaenidae (Maviler/Çokgözlüler) familyasına ait, erkek bireylerinin göz alıcı gümüşi-gök mavisi tonu ve cinsinin diğer üyelerine kıyasla belirgin iriliğiyle tanınan seçkin bir mavi kelebektir. Anadolu’nun dağlık ve subalpin geçiş kuşaklarını seven tür, Uşak’ın yüksek rakımlı yayla çayırlarında, orman açıklıklarında ve serin dere yataklarında sağlıklı popülasyonlar barındırır.

İlimizde rakıma bağlı olarak yılda tek kuşak verir; ergin bireyler haziran başından temmuz sonuna (yüksek yaylalarda ağustos başına) kadar uçuşta görülebilir. Popülasyonunun en taze ve yoğun olduğu dönem haziran sonu ile temmuz ortasıdır. Tırtılları başta yabani fiğ türleri (Vicia cracca, Vicia sepium vb.) ve burçak (Lathyrus) olmak üzere Fabaceae (Baklagiller) familyasına ait otsu bitkilerle beslenir. Uşak'ta özellikle Murat Dağı'nın etekleri ve orman içi nemli çayırları, Banaz yaylalarındaki dere boyları, Sivaslı çevresindeki sulak subalpin yamaçlar ile Göğem Göleti civarındaki nemli açıklıklar türün en karakteristik yaşam alanlarıdır.

Cinsiyetler arasında çarpıcı bir dimorfizm (renk/desen farkı) bulunur:

• Erkek: Kanat üstü büyüleyici, hafif gümüşi parıltılı açık gök mavisidir; dış kenarda oldukça geniş ve dumanlı siyahımsı bir kenar bandı uzanır. Kanat açıklığı 30–36 mm olup benzer Polyommatus türlerine göre belirgin şekilde daha iridir.

• Dişi: Kanat üstü sıcak kahverengi zeminlidir; arka kanat kenarlarında hilal şeklinde dizilmiş belirgin turuncu lekeler yer alır, dip kısımlarda bazen hafif mavi pullanma görülür.

• Kanat Altı: Açık kül rengi-boz zeminde düzenli siyah göz benekleri ve dış kenarda turuncu lekeler bulunur; ancak ön ve arka kanat altındaki beneklerin düzeni ve arka kanat altındaki açık zemin kontrastı teşhisi kolaylaştırır.

Erkek bireyler mineral ve tuz almak amacıyla dağ yollarındaki ıslak çamurlara, dere kumlarına ve hayvan dışkılarına sıkça konar; bazen onlarca birey su kenarlarında adeta "mavi öbekler" oluşturur. Çiçeklenme döneminde yabani kekik, ballıbaba ve yonca çiçeklerinin nektarından beslenirler.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Haziran sonu ve temmuz aylarında Murat Dağı veya Banaz yaylalarındaki orman yollarında ilerlerken su sızıntısı olan ıslak çamurlu virajları ve dere geçişlerini kontrol edin; yerdeki çamurdan aniden havalanıp havada pırıl pırıl parlayan iri mavi bir öbek görürseniz, içinde mutlaka Çokgözlü Amanda erkekleri yer alacaktır.