Çitlembik Kelebeği

Çitlembik Kelebeği (Libythea celtis), Nymphalidae familyasının ilginç ve arkaik bir grubu olan Libytheinae alt familyasının Türkiye'deki tek temsilcisidir. Kendine has kafa morfolojisi ve konukçu bitkisine olan sıkı bağıyla bilinen bu tür, Ege'nin iç kesimleri ile İç Anadolu geçiş kuşağında yer alan Uşak’ın kanyonlarında, vadi tabanlarında ve dere boylarında karakteristik popülasyonlara sahiptir.

İlimizde yılda tek kuşak verir ancak ergin evresinde kışlayan (hibernasyon yapan) bir türdür. Bu sayede mart ve nisan aylarında kış uykusundan uyanan yaşlı erginler ilkbahar güneşinde görülür; yeni nesil erginler ise haziran ayı ortasından itibaren kanatlanır ve sonbahara (ekim ayına) kadar aktif kalır. Tırtıllarının yegâne besin kaynağı, adını da türden alan çitlembik / dağdağan ağaçlarıdır (Celtis australis). Uşak'ta özellikle Ulubey Kanyonu tabanındaki çitlembik toplulukları, Dokuzsele ve Banaz Çayı boyunca uzanan sıcak yamaçlar, Karahallı Clandras Köprüsü çevresi ile köy kenarlarındaki yaşlı dağdağan ağaçlarının bulunduğu vadiler türün ana yaşam alanlarıdır.

Morfolojik olarak Türkiye faunasında başka hiçbir kelebekle karıştırılamayacak iki ayırt edici özelliğe sahiptir:

• Gaga Benzeri Palpler: Ağız çevresindeki duyargaları (palpi) öne doğru belirgin biçimde uzayarak adeta sivri bir "gaga" veya yaprak sapı görüntüsü oluşturur.

• Kusursuz Kuru Yaprak Kamuflajı: Kanat kenarları girintili çıkıntılı ve köşelidir. Kanat üstü koyu kahverengi zemin üzerine turuncu ve beyaz benekliyken, kanat altı tekdüze gri, kül ve kuru yaprak rengindedir. Kanatlarını kapatıp bir dala tünediğinde, öne uzayan gagası yaprak sapı gibi durur ve kelebeği kuru bir yapraktan ayırt etmek imkânsız hale gelir.

• 

Uçuşu hızlı, keskin ve manevra kabiliyeti yüksektir. Sıcak yaz günlerinde çitlembik ağaçlarının taçlarında uçuşur; ancak su kenarlarındaki ıslak çamurlara, hayvan gübrelerine ve dökülüp çürüyen meyvelere mineral ve şeker almak için sıkça yere iner.

Uşak Gözlemcilerine İpucu:

Haziran sonu ve temmuz aylarında Ulubey Kanyonu tabanında veya Clandras Köprüsü civarındaki dere kenarlarında gezerken, su birikintisi kenarındaki ıslak kumlukları ve çitlembik ağaçlarının alt dallarını tarayın. Yere inmiş bir bireyi korkutmadan yaklaşırsanız, kanatlarını kapattığında sergilediği o meşhur "gargalak/kuru yaprak" kamuflajını makro lensinizle harika bir açıdan kareleyebilirsiniz.